Sabancı Vakfı’nın Toplumsal Gelişme Hibe Programı (TGHP) kapsamında desteklediği, 2013 yılında projelerini tamamlayan 7 sivil toplum kuruluşu Ekim Zamanı-Deneyim ve Paylaşım Toplantısı’na katılarak deneyimlerini paylaştı. Projelerinin sonuçlarını ve kazandıkları deneyimleri anlatan bu kuruluşlar arasında olan Muş Kadın Derneği (MUKADDER), erken yaşta ve zorla evliliklerin zararları hakkında toplumun bilgilendirilmesini amaçlayan “Erken Yaşta Evlilik Kaderimiz Olmasın” projesini katılımcılarla paylaştı.
Muş Kadın Derneği Saha Koordinatörü Elif Çetinbaş, Muş Kadın Derneği’nin erken ve zorla evlilikler konusunda yaptıkları bilgilendirme çalışmalarından bahsetti. Muş ve Van’da evleri dolaşarak başta kadınlar olmak üzere toplumu çocuk evliliklerinin zararları konusunda bilgilendirdiklerini söyleyen Çetinbaş, gelenekle mücadelenin zorluklarını anlattı. Projede ilk önce kadınları bilgilendirmek için yola çıktıklarını söyleyen Çetinbaş, muhtarları, jandarmaları ve öğretmenleri de bilgilendirme çalışmalarına dahil ederek projeyi geliştirdiklerini söyledi.
Konuşmasında çocuk evliliklerinin suç olarak görülmemesi zihniyetiyle mücadele ettiklerini belirten Çetinbaş, çarpıcı örneklerle yaşadıkları zorlukları anlattı. “Muş Kadın Derneği olarak yaptığımız saha çalışmalarında muhtar, jandarma, imam gibi çocuk evliliklerine tanıklık eden paydaşlarla çalışmanın önemini fark ettik ve seminerler düzenledik. Seminerlerde gördük ki tarafların hepsi erken evliliğe şahit olduklarını kabul ediyorlar. İmam ‘nikahı kıydım’, muhtar ‘göz yumdum’, jandarma, ‘gördüm ama yasaların altı boş diye müdahale etmedim’ diyor. Burada herkesin kendince haklı bir savunması var. Örneğin, jandarma görevlisi ilginç bir olay anlattı. Bir köyde çocuk evliliği oluyor diye ihbar alıp gidiyorlar. Tüm köy ağızbirliği etmişçesine reddediyor. Jandarma görevlisi düğünü görüyor, muhtar ‘kendi aramızda eğlence’ diyor, elleri kınalı kızı görüyor, imam ‘nikah olsa benim haberim olur’ diyor, köylüler susuyor. Tanık olmayınca, konuşan olmayınca, gelin ile damat ortaya çıkartılmayınca bir şey yapamadan dönüyorlar.”
Muş’ta erken yaşta evlilikler konusunda farkındalık çalışmaları
Muş Kadın Derneği aile ve yakın çevrelerinde erken yaşta evliliklere tanık olan ve çocuk gelinler konusunda mücadele etmek isteyen bir grup genç kadın tarafından kuruldu. Dernek, Sabancı Vakfı’nın desteğiyle yürüttükleri “Erken Yaşta Evlilik Kaderimiz Olmasın” projesinde haneleri ziyaret etti ve 1.250 kadını çocuk yaşta evliliğin zararları hakkında bilgilendirdi. 9 – 14 yaş arası erken yaşta gelin olan, berdel edilen ve çocuk sahibi olan kadınların hikayeleri dinlenerek sorunlarının nedenleri irdelendi. Projede ilk kez muhtar ve jandarmalara çocuk yaşta evliliğin zararları anlatılırken, film gösterimleri, seminerler, billboard ilanları ve diğer iletişim çalışmaları ile Muş genelinde farkındalık yaratılması sağlandı. Erken ve zorla evlilik tehlikesi ile karşılaşan kız çocuklarının aileleri ikna edildi ve okula devam etmeleri sağlandı.
Türkiye’de her 3 kadından 1’i 18 yaşından önce evleniyor. Resmi nikah olmaması nedeniyle çoğu tespit edilemeyen erken evliliklerin Güneydoğu’da yüksek olduğu yapılan saha çalışmalarında ortaya çıkıyor.
