Muş Alparslan Üniversitesi (MŞÜ) İletişim Fakültesi Öğretim Üyesi Yrd. Doç. Dr. Ceren Yegen’in Gazi Üniversitesi İletişim Fakültesi’nden Prof. Dr. Nurettin Güz ve Arş. Gör. Hayrullah Uyanık ile yaptığı ‘Haber ve Bilgi Alma Aracı Olarak Yeni Medya: Muş İli Örneği’ çalışması yayınlandı. Yeni medya, geleneksel medyadan farklı olarak iletişimin etkileşimli ve oldukça hızlı bir biçimini ifade etmekte olduğunu belirten Yrd. Doç. Dr. Yegen, yeni süreçle birlikte kurumlar profesyonel kadrolarla birlikte (yurttaş gazeteciliği ya da katılımcı gazetecilik adı altında) yurttaşları haber verme sürecine dahil ettiğini söyledi.
Gündelik yaşamda yeni medya, yeni medya ve haberin dönüşümü, haber almada yeni medyaya yönelik bir alan araştırması, katılımcıların sosyo-demografik özellikleri, internetin haber ve farklı amaçlar için kullanımı gibi konuları ele alan Yrd. Doç. Dr. Yegen, “Yeni sürecin geleneksel medyayı olumsuz etkilediği tartışmaları sürerken, internet gazeteciliği ve sosyal paylaşım siteleri de haber alma/verme sürecine dahil olmaktadır. Diğer ülkelerde olduğu gibi Türkiye’de de insanlar bilgi ve haber alma gibi birçok ihtiyaçlarını yeni medya platformlarından karşılamaktadır. Bireyler geleneksel medya kuruluşlarının resmi internet siteleri, sosyal paylaşım sitelerindeki hesapları ve yeni medya destekli çeşitli çevrimiçi (online) alternatif medya kuruluşları aracılığı ile haber ve bilgiye ulaşmakta ve haberciliğin yaşadığı yapısal dönüşüme şahitlik etmektedir.
Günümüzde geleneksel medya ve onun resmi internet siteleri, çevrimiçi alternatif medya ve farklı internet siteleri ile sosyal paylaşım platformları bireylerin haber ve bilgi ihtiyacını karşılamaktadır. Yeni medya kuruluşlarının yerel boyutta insanların haber alma ihtiyacını ne oranda karşıladığı merak konusudur. Yeni medyanın ulusal boyutta haber alma ihtiyacını ne oranda karşıladığına ilişkin alan araştırmaları yaygın olarak yapılmasına rağmen yerel boyutlu olarak yapılacak alan araştırmalarına yok denecek kadar azdır. Yapılacak araştırmalar önemli bir boşluğu dolduracaktır.
Bu çalışma yeni medya ortamlarının bilgi ve haber almadaki rolünü belirlemeyi amaçla-maktadır. Bireylerin bir haber kaynağı olarak söz konusu ortamları nasıl anlamlandırdığı ve konumlandırdığı bu çalışma ile ortaya konacaktır. Çalışmayı özgün kılan husus, haber kayağı olarak yeni medyanın farklı kanallarını ele alması ve konuyu alan araştırması ile desteklemesidir. Yeni medyayı bilgi ve haber kaynağı özelinde tartışmaya açması ve alan araştırmasını Muş ili örnekleminde gerçekleştirmesidir. Çalışmada yeni medyaya dair yaklaşımlar ele alınmış, haber almada yeni medyanın rolü incelenmiş ve alan araştırması ile elde edilen bulgular ortaya konmuştur” dedi.
“YENİ MEDYANIN BEŞ TEMEL ÖZELLİĞİ BULUNMAKTADIR”
Yeni medyanın beş temel özelliğinin bulunduğunu kaydeden Yrd. Doç. Dr. Yegen, sözlerini şöyle sürdürdü: “Bunlar; dijital temsil (numerical representation), modülerlik (modularity), otomasyon (automation), değişkenlik (variability) ve kod çevrimi (transcoding) olarak sıralanmaktadır (Manovich, 2001). Bu özellikleri ile yeni ve çevrimiçi bir iletişim ortamı yaratan yeni medya, ister medya mensubu ister sıradan yurttaş olsun bireyleri herhangi bir olay, konu ile ilgili olarak diyalojik iletişime teşvik etmek, yurttaşlar gibi medya mensuplarının da bağlantılı ya da bağlantısız oldukları kuruluşların internet sitelerine bağlanmasına fırsat tanımak, bireyler gibi medyayı da bilgilendirmek için ek bilgi veya kaynak sunmak, gerçek zamanlı izleme ve güncellenmiş bilgiler sağlamak, medyaya görüntü, bant veya canlı video, yüksek çözünürlüklü fotoğraf ve ses efektleri vermek ve Grunig’in durumsal kamu teorisi temelinde çevrimiçi sohbet organizasyonlarına insanları anında dâhil ederek “yüksek katılım” gerçekleştirmek (Taylor ve Perry, 2005: 212) gibi işlevler görmektedir.
Yeni medya epistemik bir kopma veya kırılmayı ifade etmektedir. Çünkü yeni medya bireyler için bilgi ve haber gibi, sosyal ilişikleri de esas alan bir müzakere alanı yaratarak geleneksel medyadan farklı olarak bilgiye anında ve her yerden ulaşım sağlamıştır. Yeni medya bir “istişare modeli” geliştirmiştir. Örneğin kitaplar, gazeteler, dergiler, basılı ansiklopediler, sesli ve görsel malzemeler eski danışma medyası iken, CD-ROM’daki ansiklopediler, DVD, teleteks ve diğer kablo TV bilgi servisleri ve internet üzerindeki çok sayıda bilgi sitesi ve sosyal ağlar yeni danışma medyasının örnekleridir. Bu ortamlar bireyleri çevrimiçi olarak bilgilendirirken, eski medyaya nazaran etkileşimli biçimde müzakere ve istişareye fırsat tanımaktadır. Geleneksel medyanın yaptığı bilgilendirme, aydınlatma, bil bireylere danışmanlık etme, onları yönlendirme işi (Dijk, 2006: 11) bugün yeni medya tarafından daha yoğun şekilde yapılmaktadır.
Yeni medya teknolojileriyle birlikte klasik okur yazarlık kavramı yeni medya okur-yazarlığına dönüşmüştür. Yeni medyayı anlamaya çalışan araştırmacılar, eğitimciler ve politika yapıcılar arasında yeni medya okur-yazarlığının önemini artırmaya yönelik çaba-lara ragmen yeni medya okur-yazarlığı ile ilgili belirsizlik tamamen ortadan kaldırılamamıştır (Lin vd., 2013: 160-168). Türkiye’de de sosyal medyaya ve etkilerine değinen araştırmalarla birlikte medya okur-yazarlığına yönelik araştırmalar yapılmaktadır.
Yeni medya içerisindeki sosyal paylaşım platformları temelinde tartışılmaktadır. Akademisyenler ve araştırmacıların çoğunun inceleme konusu; geleneksel medya kuruluşları karşısında yeni medya platformları, yeni medya ile güç kazanan alternatif medya ve sosyal ağlar ile bu ağların etkileridir. Geleneksel medyaya alternative olan sosyal paylaşım platformları bireylerin birbirleri ile istedikleri ölçüde iletişim kurmasına fırsat tanımaktadır. Kullanım alanı hızla artan sosyal medya, bugün geleneksel medyanın gündem belirleme gücünü elinden alma konumdadır (Kürkçü, 2016: 88).”
“GÜNDELİK YAŞAMDA YENİ MEDYA”
Yeni medyanın en önemli özelliklerinden biri, toplumsal ihtiyacı karşılaması, her yerde ulaşılabilir, hızlı ve hazır olması olduğunun altını çizen Yegen, “Alışıldık tek yönlü geleneksel iletişim düzenini olumsuz etkilediği düşünülse de yeni bir bilgi ve haber alma ortamı olarak öne çıkmakta ve çok sayıda birey tarafından kabul görmektedir. Öyle ki bugün geleneksel medyaya potansiyel bir tehdit oluşturduğu iddia edilen yeni medya daha geniş bir hizmet alanını nitelemektedir. Bu avantajlarının dezavantaja dönüşebileceğine ilişkin görüşler de vardır” ifadelerini kullandı.
“YENİ MEDYA VE HABERİN DÖNÜŞÜMÜ”
“Yeni medyanın sürekli yenilik öngören bir düzen olduğuna işaret eden yaklaşımlar da vardır (Wilzig ve Avigdor, 2004: 711). İletişim teknolojilerindeki bir yenilik yeni medya platformlarında görülmekte, paylaşılmakta ve yayınlaşmaktadır” diye ifade eden Yegen, sözlerini şöyle sürdürdü: “Bugün YouTube, Facebook, Twitter, Vine, Periscope, Instagram ve Snapchat gibi platform ve uygulamalar sürekli olarak yeniliklerle karşımıza çıkmakta, bu yenilikler habercilik bağlamında da tartışılmaktadır. Örneğin; Vine’ın kısa süreli video çekme imkanı vermesini, Periscope ve YouNow’un canlı yayına imkan tanıyan özelliği izledi. Instagram’ın fotoğraf/video paylaşımı ve canlı yayın imkanını, Whatsapp’in görsel ve video paylaşım yenilikleri takip etti. Türkiye’deki Show Tv vb. ulusal kanallar “Whatsapp ihbar hatları” ile yurttaş haberciliğini devreye soktu. Benzer şekilde YouTube, “YouTube TV” adlı hizmeti ile ABD’deki bazı televizyon kanallarının (ABC, CBS, FOX, NBC, ESPN’ye ek olarak bölgesel haber, spor ve kablolu televizyon kanalı) canlı yayınlamaya başlayacağını duy-urdu (Hürriyet, 2017).”
“HABER ALMADA YENİ MEDYAYA YÖNELİK BİR ALAN ARAŞTIRMASI”
Haber almada yeni medyaya yönelik çeşitli üniverite öğrencileri ve çeşitli meslek gruplarına yönelik yaptıkları bir çalışmayı hatırlatan Yegen, şunları söyledi: “Bu çalışma çerçevesinde yeni medyanın bilgi ve haber almadaki rolünü anlayabilmek adına üniversite öğrencileri ve çeşitli meslek gruplarından katılımcılara yönelik 15.04.2017-20.04.2017 tarihleri arasında bir alan araştırması (Yeni Medya ve Bilgi/Haber Alma Araştırması) gerçekleştirilmiştir. Çalışma tesadüfi örneklem yoluyla seçilen üniversite öğrencilerini temsilen Muş Alparslan Üniversitesi’nin çeşitli fakülte ve yüksekokullarında eğitim gören 100 öğrenci ve yine tesadüfi örneklem yöntemiyle seçilen ve Muş ilinde ikamet eden çeşitli meslek grubundan olan 100 kişi ile sınırlandırılmıştır. Elde edilen veriler SPSS programı ile analiz edilerek yorumlanmıştır.
Katılımcıların Sosyo-Demografik Özellikleri
Katılımcılar sosyo-demografik ve sosyo-kültürel özelliklerine göre değerlendirildiğinde ağırlıklı olarak öğrenciler, gençler ve alt gelir gruplarından olduğu dikkati çekmektedir. Bu durum, araştırma çerçevesinde sadece haber kaynağı olarak yeni medyanın kullanımı değil, bu çerçevede sosyal medyanın kullanım amaç ve sıklığının tespitinin amaçlanmasından kaynaklanmıştır. Amaca ulaşmak için de, örneklem oluşturulurken yeni medya ve sosyal medya kullanıcıları ağırlıklı olarak bu gruplardan oluştuğu için örneklemde bu gruplar ağırlıklı olarak temsil ettirilmiştir.
İnternetin Haber ve Farklı Amaçlar İçin Kullanımı
İnternete erişim ve onun kullanımına ilişkin oranlar ülkelere ve bölgelere göre farklılaşmaktadır. Örneklem için seçilen Muş ili Türkiye’nin Doğu Anadolu Bölgesinde yer almaktadır. Bu sebeple araştırmada elde edilecek verilerin Türkiye ortalamasından daha farklı olabilecektir. Araştırmaya katılanların interneti kullanma oranlarına bakıldığında, katılımcıların % 94’ünün interneti kullandığı, % 6’sının ise kullanmadığı görülür. Oranın yüksek olması muhtemelen örneklemde eğitimli ve genç nüfusun ağırlıklı yer almasındandır.”
Çalışmanın sonucunda yakın gelecekte sosyal medya platformlarının da habercilikle ilgili sorunlarını aşarak etkinliklerini artıracakları beklendiğini vurgulayan Yrd. Doç. Dr. Yegen, “Daha çok 21. yüzyılda başlayan iletişim ve haber kaynağı olarak geleneksel medyadan yeni medya kayış ya da alternatif haber kaynağı olarak yeni medya etkisini artırarak sürdürmektedir. Yeni medya platformları sadece kişiler arası ve grup iletişiminin sağlandığı ortamlar olarak kalmamakta kitlesel boyutlu iletişim ve haber almada da önemli görevler üstlenmektedir. Bu durum siyasetten ticarete kadar birçok alanda yeni medya ortamlarının daha fazla kullanılmasını sağlamaktadır. Sosyal medya ortamları yanında geleneksel medya kuruluşları da yayınlarının tamamını veya büyük bölümünü dijital ortama taşımaktadır. Öyle ki bu çalışma çerçevesinde yapılan araştırmada internetin haber amaçlı olarak kullanımının % 90’ların üzerine çıktığı sonucuna ulaşılması dijital ortamın ne oranda güçlendiğini bize göstermektedir.
İnternetin sadece ulusal, uluslar arası ve yerel haber almada değil başkalarıyla iletişim kurma ve eğlence ihtiyacını karşılamada da büyük oranda tercih edildiğini bu araştırma göstermektedir. İnternetin; haber ve bilgi almada, kişiler ve gruplar arası iletişimde, sosyal medya ortamları oluşturma ve geliştirmede, görüntü paylaşımında, tartışma ortamlarına katılma ve fikirlerin paylaşımında, alış-verişte, resmi işlerin takibi ve çözümünde başvurulan temel bir araç rolünü üstlendiği araştırma verileri ile ortaya çıkmaktadır.
İnternetle birlikte başlayan sosyal medya ortamlarının hızla geliştiği, bu ortamlar aracılığı ile haber paylaşımının yaygınlaştığını araştırmanın digger bir sonucudur. Sosyal medya ortamları da habercilikte bir alernatif oluştururken bu mecraların haber kaynağı olarak güvenilirlik sorunu yaşadığı gözlenmektedir. Yakın gelecekde sosyal medya platformlarının da habercilikle ilgili sorunlarını aşarak etkinliklerini artıracakları beklenmelidir” şeklinde konuştu.