REFERANDUM SONUÇLARI VE VARTO

Daha önce 16 Nisan’da yapılan halk oylaması tercih sonuçlarının Muş il geneli analizini yapan Muş Alparslan Üniversitesi (MŞÜ) Sosyoloji Bölüm Başkan Yardımcısı Yrd. Doç. Dr. Adem Palabıyık, Varto ilçesi ile ilgili ayrı bir değerlendirmede bulundu.

Halk oylamasında Varto ilçesini ele alan Yrd. Doç. Dr. Palabıyık, “Bulanık başlıklı yazımdaki giriş cümlelerimi koruyarak seçim süreci analizlerime Varto ile devam etmek istiyorum. Bulanık başlıklı yazımdaki giriş cümleleri şunlardı: “Bundan önceki yazımızda referandum tercihlerinin Muş iline genel yansımasına ve Muş ilinin ilçelerindeki sonuçları sosyo-politik bir analiz süreci ile yaklaşmış ve elde edilen sonuç açısından başarı ve başarısızlıklar üzerine söylemler geliştirmiştik. Bu söylemlerimizden ortaya çıkan iddia, seçim sonuçlarında Muş il genelinde elde edilen başarının ilçeler göz önüne alındığında ciddi bir sorgulamaya tabi tutulması gerektiği; siyasal aktörlerin tercih sürecinde daha dikkatli olunması gerektiği ve referandum süreci boyunca yapılan çalışmalardaki ciddi eksiklikler olduğu üzerineydi. Bu eksikliklerin giderilmesi için belli başlı bazı öneriler ileri sürmüş ve üzerinde durduğumuz en önemli önerinin ise “halka hizmetkâr” bir siyasi sürecin başarı getirebileceği teorisiydi.

Teorik düzeyde olan söylemimizin önemli karşılık bulduğunu düşünüyorum çünkü genel tepki söylem düzeyinde kalan ifadelerin desteklenmesi yönünde olmuştur. Lakin bizim temel amacımız sosyal ve kalkınmacı bir devlet anlayışından meydana geldiği için, halın refah düzeyinin yükselmesinin siyasal sürece ciddi katkı sağlayacağı ve bu katkıyı ancak AK Parti’nin hizmet şuuruna sahip olanlar ile birlikte yürüyebileceği üzerine temellendiğini ortaya koymaktır. Maalesef kırsal siyaset, kentli siyasetin dilinden anlamadığı takdirde ve seçilen adayların bu anlaşılmayan dil üzerinden siyaseti devam ettirme çabaları, kır toplumları üzerinde olumsuz etkilere sebep olmaktadır. Yönetici kadrolan geniş ufuklarının, kırsal gündelik hayatın bir parçayı olmayı becerebilmesi bu bağlamda oldukça önemlidir. Gözlemlediğimiz kadarıyla Muş valiliği bu süreç içinde önemli bir pay sahibidir. 15 Temmuz gecesi, Muş halkının canhıraş biçimde “kendi valisini” koruma çabası bunun önemli ve sosyolojik bir sonucudur. Sayın Yavuz’un 15 Temmuz gecesi almış olduğu kararlar ve attığı adımlar önemli felaketlerin önüne geçmiş ve süreci sabote etmek isteyenlere fırsat vermemiştir. 15 Temmuz gecesi sonrası sürecin istenilen metodolojik yolda ilerlemesinin olasılıkları, Sayın Yavuz’un almış olduğu anlık fakat önemli kararların neticesinde aranmalıdır. Lakin aynı başarının bir önceki yazımda belirttiğim diğer aktörler için geçerli olmadığını bir kere daha bu yazımda dile getirmek istiyorum”.

“AK PARTİ’NİN BU İLÇEDE GERİ PLANDA KALMASINI ARKASINDA HANGİ SOSYOLOJİK GERÇEKLER YATMAKTADIR?”

“Bu değerlendirmeler ile birlikte son seçim sürecinin Varto ile ilişkisi üzerine bazı analizler yapmanın faydalı olduğu inancındayım” diye kaydeden Palabıyık, sözlerini şöyle sürdürdü: “Varto ilçesinin son referandumdaki oy oranı %13,9’u “evet”, %86,1’i “hayır” tercihini kullanmıştır. Bu tercihten yaklaşık iki yıl önce yapılan genel seçimlerde Varto’tan yaklaşık %93,5 HDP ve %2,08 AK Parti tercihi çıkmıştır. 2014 Cumhurbaşkanlığı seçimlerinde ise Recep Tayyip Erdoğan ismi %3,59 Selahattin Demirbaş ismi ise %88,12 oranında bir tercih elde etmiştir. 2014 yerel seçimlerinde ise BDP 63,4 AK Parti ise 23,5 oranında oy almıştır. 2011 genel seçimlerine geldiğimiz takdirde Sırrı Sakık %1,65, Faruk Işık ve Muzaffer Çakar toplamda % 8,42 ve Demir Çelik %63,9 oranında oy almıştır. 2010 referandum seçimlerinde ise %21,39 evet, %78,60 hayır tercihi kullanılmıştır. Son olarak 2009 yerel seçimlerine gelindiğinde ise DTP %55,1, AK Parti ise %34,1 oranında oy almıştır. Varto ilçesindeki seçim geleneğine bakıldığı takdirde, AK Parti’nin sürecin sonunda yada öncesinde önemli oranda geride kaldığı ve bunun sanki gelenek halini aldığı görülmektedir. O halde, AK Parti’nin bu ilçede geri planda kalmasını arkasında hangi sosyolojik gerçekler yatmaktadır? Bu soru karşılığında Muş ilinde hayatını devam ettiren yerel siyasetçilerin verebileceği çeşitli cevapların olduğunun farkındayız lakin bizim endişemiz, verilecek cevapların sonuca etkisini olup olmayacağı konusundaki kaygıdır. Varto ilçesinin sosyo-ekonomik, sosyo-politik ve sosyo-kültürel kodları çözülmeden ve analiz süreci yapılmadan bu tür soruların cevaplarının bulunabilmesi mümkün değildir.”

“ALEVİ ÇALIŞTAYINDAN HABERDAR OLAN BİR “SİYASİ AKTÖR” MEVCUT MUDUR?”

Saydığımız değişkenler vakaya dahil edildiği zaman sürecin önemli oranda iki değişken üzerinden ilerlediği görüldüğünü aktaran Yrd. Doç. Dr. Palabıyık, “Bu değişkenlerin biri Kürtlük diğeri ise Alevilik üzerinden sürdürülmektedir. Kürtlük ve Alevilik vurgusu Varto ilçesinde oldukça güçlü ve genişleyen bir tabana sahiptir. Tunceli’nin sosyo-politik yapısı ile benzerlik gösteren Vato ilçesinin anlaşılması bu bağlamda önem kazanmaktadır. Siyasi kimliklerin Varto ile alakalı maalesef üretemediği değişkenler, mevcut olan değişkenler üzerinden sürecin devam ettirilmesine neden olmuştur. Alevi kimliğindeki Sünni tedirginliğinin Varto ilçesi adına iyi anlaşılması gerekmektedir. AK Parti’nin, Varto ilçesinde anlatılma hikayesi buradan başlamalıdır. Lakin anlaşıldığı kadarıyla son referandum sürecinde bu ilçeyi ziyaret eden “siyasi” aktörler süreci anlatmaktan yana değil oy istemeye gönüllü olmuşlardır. Varto’nun sosyo-politik yapısı zaten önemli oranda bir önyargıya sahiptir, lakin bu ön yargının kırılması için Varto’nun tarihsel zemininin iyi bilinmesi gerekir. Örneğin referandum sürecinde çaba gösteren aktörler Alevilik ile alakalı herhangi bir ön okuması yahut sürece nasıl dahil edilebileceğine yönelik bir ön çalışması olmuş mudur? Yahut hükümetin geçmiş yıllarda hazırladığı Alevi çalıştayından haberdar olan bir “siyasi aktör” mevcut mudur? Mevcut ise çalıştayın sürece nasıl yaklaşılacağına dair neden herhangi bir program uygulanılmamıştır? Bu türden sorular elbette arttırılabilir lakin süreç sadece çıkar odaklı ilerlerse sorulan bu soruların hiçbirinin cevabı olumlu olmayacaktır” ifadelerini kullandı.

“2017 YILINDA BU SAYILARDA YÜKSELME OLABİLİR”

Varto ilçesine ait verilere bakıldığında ortalama hane sayısının en düşük olduğu oran (%4,93) karşılaşıldığını vurgulayan Yrd. Doç. Dr. Palabıyık, “ Bunun anlamı Varto’nun kent kültürüne oldukça yakın olduğudur. Yine Bulanık gibi Varto ilçesinde de sadece Vartolu vatandaşlar yaşamamaktadır. Özellikle Doğu illerinden gelen ciddi oranda nüfus vardır daha doğrusu nüfusa kayıtlı olduğu il farklı olan ciddi oranda bir sayı Varto ilçesinde ikamet etmektedir. Adrese dayalı sistemde örneğin Bingöl adresi gösterilen 296 kişi, Diyarbakır adresini gösteren 104 kişi, Malatya’yı adres gösteren 66 kişi Varto ilçesinde ikamet etmektedir yada Erzurum adres kaydı gösterilen 198 kişi yine Varto’da ikamet etmektedir. TÜİK verilerine bakıldığında bu oranlar daha da netleşmektedir. Bu sayılar ise 2013 nüfus sayımına göre oluşturulmuştur, 2017 yılında bu sayılarda yükselme olabilir. Yine cinsiyete göre doğumlarda Varto 713 sayısı ile en düşük doğum oranına sahiptir. Yine bu demografik veri Varto’nun kentlilik bilincini önemli orandan benimsediğini göstermektedir.  Ayrıca 2013 yılında merkez belediyeden sonra 1.020.719 TL ile en çok harcama yapan ikinci belediye yine Varto belediyesidir. Yukarıdaki verilere bakıldığı takdirde Varto için söylenecek en önemli olgusal durum, Varto’nun kentlileşme düzeyinde en fazla ilerleme gösteren ilçe olduğudur. Bu ilçe için yapılacak seçim çalışmalarının metodolojisi diğer ilçelerden farklılık göstermelidir. Kırsal karakterlerin görülmediği bir alan olarak ifade edilebilecek Varto’nun, bilinçli siyasetçilerin söylemlerini duymaları ve düşünmeleri gerekmektedir. Oy istemek yerine sürecin Varto’da yaşayan alevi ve Sünni topluluklarına nasıl bir kazanç getireceği ve bu kazancın devam ettirebilmenin yollarının neler olacağının izahı daha önemlidir. Örneğin Sünni toplulukla camide namaz kılmak yahut bir cem evindeki toplantıya katılmak önemli pratiklerdir. Cumhurbaşkanımızın “hayrı” çadırına girmesinin geçmiş pratikler açısından önemli sonuçları mevcuttur. Böylece muhalif kesim ile iç içe olmak ve sadece siyasi değil herhangi bir süreci onlarla birlikte değerlendirmek sayın Cumhurbaşkanımızın “halka hizmetkar” kavramı ile kastettiği olgusal duruma önemli katkı sağlayacaktır. Varto, Muş’un en büyük ilçelerinden birisidir, ilçeyi günlük siyaseti kurtarmak için kendi istedikleri gibi göstermeye çalışanlar, gerektiği zaman geldiğinde başarısız ikna süreçleri sebebiyle karşılığını almaktadır. Umarız bu karşılık gelmeden yine sayın Cumhurbaşkanımızın seferberlik çağrısına layık ve bu şuurunu farkında olan bireyler bu sürecin reel aktörleri olma şansını yakalayabilirler” şeklinde konuştu.