´´MUŞ İLİNİN EKONOMİK GELİŞİMİNE TEHDİT OLUŞTURABİLECEK ETMENLER”

Bu çalışma yazarın, `` Muş İli Özelinde Doğal Tarım ve Hayvancılığa Dayalı Sürdürülebilir Bir Ekonomik Gelişim`` adlı makalesinden derlenmiştir. Bu makale Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi (Anemon)  tarafından kabul edilmiş olup 2018 yılı içinde basılacaktır.

İLİN GELİŞİMİNE OLASI TEHDİTLER

İlin gelişimi için tehdit oluşturabilecek bazı unsurlar aşağıda verilmiştir: Planlı, Özgün ve Bütünsel Bir Sanayileşme Stratejisi İzlenmemesi: Kentin ekonomik gelişimine ve sanayileşmesine yönelik en büyük tehdit, Muş’ta ekonominin ve sanayinin nasıl gelişip büyümesi gerektiğine dair bir strateji geliştirmeden rastgele hareket edilmesi veya bütünsel olmayan faaliyetler içine girilmesidir. Bu durum devlet teşviklerinin etkin biçimde kullanılamamasına, kaynakların israf edilmesine ve zaman kaybına neden olmakla birlikte ildeki girişimcilik hevesinin kırılmasına da yol açmaktadır. Bu nedenle Muş Sürdürülebilir Kalkınma Platformu’nun çalıştayları ve Ankara’daki merkezi otoritenin ilgili kurumlarının katkıları sonucunda tespit edilen strateji bağlamında bütünsel bir ekonomik atılım ve sanayileşme harekâtı kurgulanmalıdır. Ekonomik değer üretme ve sanayileşme ilin güçlü yönü olan doğal tarım ve hayvancılık sektörüne dayanmalıdır. Buradaki doğal üründen kastedilen mera ve organik gıda ürünleridir. Doğal olmayan gıda pazarında yerleşik markaların egemenliğinden dolayı bu piyasada yeni bir aktör olarak mal satabilme rakiplerden çok daha ucuza satmayı zorunlu kılmaktadır. Bu yaklaşım ilin daha önce değinilen iklim özelliklerinden dolayı uygun bir tarım ve hayvancılık politikası olmadığı gibi sürdürülebilir tarım ve doğal gıdanın daha fazla katma değer üretme potansiyelini de değerlendirmemek anlamına gelir. Bu yüzden Muş doğasına uygun olarak konvansiyonel gıdaya göre göreceli olarak daha az üretilebilen ve birim piyasa değeri yüksek doğal tarımsal ve hayvansal ürünler üreterek bunları taze, yarı işlenmiş veya tam işlenmiş bir şekilde marka şehir bağlamında pazarlayarak ekonomik refah artırabilir.

Gerçeği Yansıtmayan Resmi Verilere Göre Karar Verme: Kayıt dışı üretim ve ekonomik gösterge verilerinin bölgenin birçok ilinde olduğu gibi Muş’ta da yaygın olması ciddi bir sorundur (Arslan, 2017a: 56). İlin resmi ekonomik kazanç ve istihdam verileri gerçek değerlerden çok daha düşüktür ve resmi verilere göre değerlendirme ve analiz yapılması yanlış çıkarımlara,  karar verici ve planlayıcıların yanlış adım atmasına neden olacaktır (Arslan, 2017b: 846). Bu sorunu giderme maksadıyla sahada yapılacak gayri resmi ve bilimsel çalışmalar ile resmi rakamlar ve gerçek değerler arasındaki fark belirlenebilir ve bu farka göre genel bir doğrultma katsayısı tespit edilebilir. İldeki resmi veriler bu doğrultma katsayısı kullanılarak yeniden hesaplanırsa gerçeğe daha yakın değerler elde edilmiş olacaktır. Özellikle konumuz açısından önem arz eden tarım ve hayvancılık konusunda il bazında yeni bir reel envanter çalışması yapılmalıdır. Bu gerçeğe yakın veriler il ekonomisinin gelişmesinde daha sağlıklı ve doğru kararlar alınmasına olanak sağlayacaktır.

Terör Sorunu: Muş nüfus oranına göre şahsa ve mala karşı işlenen suçlar bağlamında Türkiye’de en az suçun işlendiği illerden biridir (Etikan ve Erkorkmaz, 2012: 1295-1306). Ayrıca Muş`un merkez bölgesi terör sorunundan fazla etkilenmese de bazı ilçe ve çevre illerin teröre maruz kalması ve bölgenin bu konudaki kötü imajından dolayı devletin sağladığı ciddi birçok teşvike rağmen, dışarıdan sermaye sağlamakta zorlanılmaktadır.  Buna ilaveten ildeki güçlü sermaye sahipleri tedirgin oldukları için sermayelerini daha güvenli bölgelere yönlendirmektedirler.  Terör sorunu, kente dışarıdan sermaye girişini engellemekte ve dışarıya sermaye kaçışına neden olmaktadır. Bu durumun yanı sıra terör sorunu, kamudaki erken tayinler ile kurumlarda yeterli deneyimli eleman bulunmayışının nedenlerinden biri olarak da kendini göstermektedir (Muş Valiliği, 2015; Arslan, 2017a:72). İlin Birinci Derece Deprem Kuşağında Yer Alması: Muş ili birinci derece deprem kuşağında yer alan bir ildir. Bu yüzden işletmeler kullanacakları binaları depreme dayanıklı biçimde yaptırmak, eski binaları ise depreme dayanıklı hale getirmek zorundadırlar. Bu durum işletmeciye ekstra maliyet yükleyecektir (AFAD, 2017; Dölek, 2014:184).

Kış Mevsiminin Uzun ve Çetin Geçmesi: Bölgede kışların uzun ve çetin olması işletmeler için önemli bir sorundur. Bu durum kurulacak işletmelere hem kuruluş aşamasında hem de işletme aşamasında ek mali yük getirmektedir. Tüm bunlar kuruluş ve işletme sermayesi yetersizliği yaşayan il için ek yük anlamına gelmektedir.  (Sensoy vd., 2016).

SWOT Çıktılarının Analizi

Buraya kadar ilin gelişim ve sanayileşme portresi çıkarılmaya çalışıldı. Bunun için geçmişten günümüze ilin gelişim serüveniyle beraber SWOT analizi yapılarak ilin kendi dinamiklerinden kaynaklanan güçlü ve zayıf yönleri ve ile dış etkenleri ifade eden fırsat ve tehditler belirlenmeye çalışıldı. Bunlar yapılırken ilgili başlıklar altında her bir etmenin şehrin ekonomik gelişimine pozitif ve negatif etkileri irdelenmiş; fırsatlardan gerektiği gibi yararlanmak ve negatif etkilerini bertaraf etmek veya azaltmak için nelerin yapılması gerektiği konularında görüşler ortaya konulmuştur.  Burada yapılan araştırma ve analizlerden il için katma değer oluşturabilecek sektörün doğal tarım ve hayvancılık sektörü olması gerektiği sonucu ortaya çıkmıştır. Şimdi ise doğal tarım ve hayvancılığa dayalı ekonomik büyümenin sürdürülebilir olması ve katma değer oluşturabilmesi için Muş Ovasından ve hayvancılıktan optimum seviyede faydalanabilmek için halihazırda devam eden çalışmalar ve yapılması gereken faaliyetler ile yöresel ürünlerin markalaşması ve pazarlanması konusunda yapılabilecekler başlıkları altında gerekli kriter ve öğeler tespit edilip gerekçeleriyle birlikte ele alınacaktır.

Kaynaklar; AFAD (2017). T.C. Başbakanlık Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı Deprem Dairesi Başkanlığı Deprem Bölgeleri Haritası. http://www.deprem.gov.tr/tr/kategori/deprem-bolgeleri-haritasi-28841  (Erişim Tarihi: 17.09.2017). Arslan, Ö (2017a). Kamu, Üniversite ve Sanayi İşbirliğinin Doğu Anadolu Bölgesinin Sanayi Gelişimine Katkıları Üzerine Bir Çalışma. Uluslararası Hakemli Ekonomi Yönetimi Araştırmaları Dergisi, 11, 54-77.

Arslan, Ö (2017b). Kamu-Üniversite-Sanayi İşbirliği Yapılanma Çalışmalarının Türkiye Sanayisinin Gelişimine Olası Katkıları. Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi(Anemon); 5(3): 823-849.

Dölek, İ. (2014). Muş Depremleri (Eylül 2013) ve Muş İlinin Depremselliği, Makalelerle Muş,  2014, p. 183-204.

Etikan, İ. &  Erkorkmaz, Ü.  (2012). Türkiye’de 81 İlde, Şahsa ve Mala Karşı İşlenen Suçlarda 2008 Yılına Ait Adli İstatistiklerin Çok Boyutlu Ölçekleme Analizi ile İncelenmesi. Türkiye Klinikleri Tıp Bilimleri Dergisi, 32 :1295-1306.

Muş Valiliği (2015). 60 Dakikalık Muş İl Brifingi.

Sensoy, S., Demircan, M. & Ulupınar, Y. (2016). Climate of Turkey,  http://www.mgm.gov.tr/files/en-US/climateofturkey.pdf., Retireved  on 20.04.2016.