ÖĞRETİM ÜYELERİ BÖLGEDEKİ MEDRESE KÜLTÜRÜNÜ ANLATTI

Fen Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü Öğretim Üyesi Yrd. Doç. Dr. İrşad Sami Yuca ve İslami İlimler Fakültesi Tefsir Bölümü Öğretim Üyesi Yrd. Doç. Dr. Mehmet Salmazzem, TRT Kurdî sabah haberlerinde medreseler ve medrese kültürü hakkındaki açıklamalarda bulundular.

İslamiyet’in ilk döneminden günümüze medrese kültürü ve Muş’taki etkilerini ele alan öğretim üyeleri TRT Kurdi Muş Muhabiri Şahin Şahin’in canlı yayın konuğu olarak, Bilimsel Araştırma Proje Komisyonu tarafından desteklenen “Muş Bulanık Mollakent Köyünde Bulunan Tarihi Kültürel Değerlerin Tespiti ve Tanıtılması” projesi hakkında da bilgi verdiler.

“SELAHADDÎN-İ EYYÜBİ DE FATİH SULTAN MEHMET DE MEDRESELER KURMUŞTUR”

İslami İlimler Fakültesi Tefsir Bölümü Öğretim Üyesi Yrd. Doç. Dr. Salmazzem özetle şu değerlendirmelerde bulundu: “Eğitim ve öğretim kurumları olarak medreselerin diğer İslam coğrafyalarında olduğu gibi Türkiye’nin şark bölgesinde de önemli hizmetlere kaynaklık ettiği yadsınamaz. Müslümanlar arasında ilmî bir geleneğin bu şekilde teşekkül ettiği de inkâr edilemez. Fetih gibi yollarla hâkimiyet sağlanan bölgelerde medreselerin inşası, birincil faaliyetlerden olmuştur.

Selahaddîn-i Eyyübi de Fatih Sultan Mehmet de medreseler kurmuştur.Selahaddîn-i Eyyübî’nin, Şam, Mısır ve el-Cezire gibi bölgelerde birçok medrese inşa etmesi ve bunları finanse etmesini, bahsedilen gelenekten bağımsız mülahaza etmek mümkün değildir. Fatih Sultan Mehmet’in de İstanbul’un fethinin ardından birçok kiliseyi medreseye çevirmesi ve fetihten on yıl gibi kısa bir süre sonra büyük bir camii yaptırması, bunların yanında Sahn-ı Seman, Tetimme medreseleri, muallimhane ve kütüphane inşasına başlaması da benzer saiklerle gerçekleşmiştir.

“NİZAMİYE MEDRESELERİ MODEL OLMUŞTUR”

Eğitim kurumları toplumun düşünce dünyasından yaşam şekline kadar birçok sahada önemli rollere sahiptir. Bu cihetten, medreselerin İslamî düşüncenin ve yaşam şeklinin hâkim olmasında belirgin bir rol oynadığı inkâr edilemez. Mesela Fatımî devletini ortadan kaldıran Selahaddîn-i Eyyûbî’nin Mısır’da Şii düşünceye karşı Ehl-i Sünnet anlayışını egemen kılmak üzere Sünni anlayışın hükümran olduğu medreseler açması bu bağlamdaki yaygın kanaati doğrulamaktadır. Selahaddîn-i Eyyûbî’den sonraki Eyyübî devlet ricalinden pek çok isim de aynı geleneği sürdürmeye çalışarak Mısır, Şam ve günümüz Türkiye’sinin doğusunda yer alan Cezire bölgesinde birçok medrese inşa etmişlerdir.

11. yüzyılın sonlarında Melikşah’ın vezirlerinden Nizâmülmülk tarafından Nişabur ve Bağdat’ta kurulan Nizamiye Medreseleri zaman içinde özellikle Cizre ve Diyarbakır’da halk tarafından inşa edilen medreseler için model olmuştur. Cizre’de kurulan medrese bazı kaynaklarda nizamiye medresesinin devamı olarak görülmektedir. Diğer taraftan Cezire bölgesinde inşa ettikleri medreselerden hareketle bölgede medreselerin yayılması ve Sünni, Şafii ağırlıklı eğitim vermelerinde Eyyûbî hanedanına mensup ricalin önemli katkılarının olduğu bilinmektedir.”

“MOLLAKENT’İN GEÇMİŞİNİN URARTULARA KADAR UZANDIĞI TESPİT EDİLMİŞTİR”

Fen Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü Öğretim Üyesi Yrd. Doç. Dr. Yuca ise Bilimsel Araştırma Proje Komisyonunun desteklediği “Muş Bulanık Mollakent Köyünde Bulunan Tarihi Kültürel Değerlerin Tespiti ve Tanıtılması” projesi kapsamında Bulanık ilçesine bağlı bir belde olan Mollakent ve oradaki medrese üzerine araştırmalar yapıldığını söyledi. Yrd. Doç. Dr. Yuca, sözlerine şöyle devam etti: “Mollakent, Bilican dağı eteklerine kurulmuş bir yerleşim yeridir. Bu civarda bulunan bazı kalıntılardan hareketle Mollakent’in geçmişinin Urartulara kadar uzandığı tespit edilmiştir. Urartulardan Selçuklulara kadarki dönemde kimlerin ne kadar süre bölgeyi mesken edindiği ise bilinmemektedir.

Nesiller arası aktarılan rivayete göre beldenin Müslümanlar tarafından yerleşim yeri olarak kullanımı, Malazgirt Meydan Muharebesi’nin hemen ertesine kadar uzanmaktadır. Söz konusu dönemde Ahlat’ta meskun Seyyid Abdulhadi’nin Malazgirt Meydan Muharebesi’ndeki desteğine karşılık olarak Sultan Alparslan’ın kendisine Mollakent beldesinin bulunduğu alanı hibe ettiği ileri sürülmektedir. 11. yüzyılın sonu, 12. yüzyılın başlarında Seyyid Abdulahadi’nin çocuklarından Seyyid Kara Abdal’ın günümüz Mollakent’inin yakınındaki Ahkent’e yerleştiği rivayet edilmektedir.

Seyyid Kara Abdal’ın zürriyetinden olan Şeyh İbrahim, Mollakent Medresesi’nin ilk kurucusu olarak kabul edilmektedir. Bahsi geçen şahsın 1290 yılında cami, 1321 yılında da Mollakent Medresesi’ni inşa ettiği bilgisine rastlamaktayız. Günümüzde kısmen ayakta kalabilen Mollakent Medresesi farklı tarihlerde çeşitli restorasyon faaliyetleri geçirmiştir. Örneğin Medresedeki taç kapı üzerinde Farsça olarak yazılmış kitabede Medresenin 1234/1819 yılında Şeyh Abdurrahman tarafından onarılarak yeniden talebelerin hizmetine sunulduğu zikredilmektedir.

“MOLLAKENT’TE YETİŞEN ÂLİMLER BAŞKA MEDRESELER KURARAK TALEBE YETİŞTİRMİŞTİR”

Osmanlının ilk döneminden 20. yüzyılın sonlarına kadar bir ilim merkezi olarak faaliyette kalan Mollakent Medresesi birçok ilim adamının yetişmesine vesile olmuştur. Hatta bu medreseden mezun olan isimler gittikleri yerde imkânları nispetinde yine medrese talebesi yetiştirmişlerdir. Mesela Mollakent Medresesi’nin 19. yüzyılın ikinci döneminde en büyük seydası olan Melle Abdurrahman-ı Mellekendî’nin büyük oğlu Melle İbrahim, 1870’li yıllarda, günümüzde Erzurum’un Karaçoban ilçesine bağlı Çoxreşî/Erenler köyüne giderek orada bir medrese inşa etmiştir. Melle İbrahim’den sonra onun zürriyetinin öncülüğünde Çoxreşî medresesi, günümüze kadar eğitim faaliyetini sürdürebilmiştir.

Mollakent Medresesi’nde eğitim almış ve müderrislik yapmış bazı alimler şunlardır: Seyyid Şeyh Abdurrezak-ı Melekendi, Seyyid Şeyh Abdurrahman-ı Melekendi, Melle Cami-i Bitlisi, Şeyh Abdülkerim-i Şeyhani, Şeyh Hafız-i Bitlisi, Melle Yakub-i Subaşi, Şeyh Mahmud-i Pori, Şeyh İbrahim-i Koğaki, Seyyid Sıbğatullah-i Arvasi, Şeyh Abdurrahman-ı Taği, Şeyh Fethullah-ı Verkânisî, Şeyh Halid-i Oleki, Hevidi aşiretinden Molla Hasen-i Ehvedi, Melle Resul-i Sıpki, Şeyh İbrahim-i Çoğreşi, Melle Halil-i Çoğreşi, Melle Yakub-i Norşini, Melle Ali-i Nursi, Melle Ömer-i Xatxe, Melle Ubeydullah-ı Xelepur, Melle Cindi-i Melekork, Melle Süleyman-i Muro, Seyyid Melle İbrahim-i Melekendi, Seyyid Abdulah-ı Melekendi, Seyyid Şeyh İhsan-i Melekendi ve Seyyid Seyda Abdullah-ı Melekendi.”

Yrd. Doç. Dr. Yuca, Mollakent Medresesi ile ilgili yürütülen proje kapsamında önümüzdeki günlerde bir kitabın yayınlanacağını belirtti. Kitabın on bölümden müteşekkil olduğunu ve her bölümün alanında uzman akademisyenler tarafından hazırlandığını vurgulayan Yrd. Doç. Dr. Yuca, Koğak (Dokuzpınar) Medresesi ve kültürel hayatı üzerine de bir projelerinin olduğunu; Bulanık’taki Abri Medresesi üzerine de bir proje hazırlayacaklarını sözlerine ekledi.