Bu çalışma yazarın, ``Muş İli Özelinde Doğal Tarım ve Hayvancılığa Dayalı Sürdürülebilir Bir Ekonomik Gelişim`` adlı makalesinden derlenmiştir. Bu makale Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi (Anemon) tarafından kabul edilmiş olup 2018 yılı içinde basılacaktır.
Muş`ta doğal otlak meraların bolluğundan dolayı hayvanlar doğal beslenmekte bunun sonucunda hayvansal ürünler doğal ve lezzetli olmaktadır. Ayrıca Muş bölgesinin sütünün kuru madde oranının yüksek olması peynir gibi sütten elde edilen ürünlerin daha az birim süt ile elde edilmesini sağlamaktadır (Muş İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü, 2015). Bu durum maliyetin düşmesine neden olarak ekonomik bir katma değer oluşturmaktadır. Aşağıda sürdürülebilir bir mera hayvancılığı için yapılması gereken çalışmalar maddeler halinde kısaca yazılmıştır:
İlde, et işleme entegre tesislerinin bulunmaması, yetiştirilen hayvanların il dışına canlı olarak pazarlanmasına neden olmaktadır. Muş`tan her yıl 40 bin civarında büyükbaş ve 80 bin civarında küçükbaşın il dışına canlı olarak sevk edilmesi bu tezimizi doğrulamaktadır (Muş İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü, 2015). Bunun sonucu olarak il, hayvancılıkta yeterince bir katma değer oluşturamamakta ve ayrıca sektörün ilde istihdama katkısı daha düşük düzeyde gerçekleşmektedir.
Son yıllarda özel sektör tarafından özellikle tarımsal sanayi alanında küçük çaplı sanayi tesisleri kurulmaya başlanmıştır. Bu işletmelerin çeşitli teşvik unsurlarıyla desteklenmesi halinde, ilde tarımsal sanayi ve bu sanayiye bağlı yan sanayilerin gelişmesine önemli katkı sağlanabilir (Sanayi Genel Müdürlüğü, 2016: 1029-1043).
Doğal mera ve otlak alanlarının bilinçsizce kullanılmasının önüne geçilmesi için çiftçinin bilinçlendirilmesi ve eğitilmesi gerekmektedir. Bu alanlarda şimdiye kadar olan tahribatı giderici ıslah çalışmaları yapılmalıdır. Bunun için bitki çeşidi ve örtüsünün zenginleştirilmesi çalışmaları Gıda Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü ve MŞÜ öncülüğünde yapılmalıdır. Ayrıca Doğu Anadolu Projesi Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı (DAP) tarafından bölgedeki birkaç üniversitede kurulan çiftçi eğitim merkezlerinden de faydalanılabilinir (DAP, 2015)
Hayvan hastalıkları, hijyen ve kaliteye ilişkin sorunlar ve hayvancılık sektöründe verim düşüklüğü konusunda eylem planlarına gereksinim vardır. Doğal hayvan potansiyelini değerlendirmek adına hayvan ürünleri OSB kurularak küçük işletmelerin kümelenmesi sağlanabilir. Berce Alparslan Tarım İşletmesi yakın zamanda, işletmede hayvancılıkla ilgili yatırım ve çalışmalara başlayacaklarını web sitelerinden ilan etmişlerdir (Berce Alparslan Tarım İşletmesi, 2017). Bu durum özellikle il ve bölgeye uygun verimli büyükbaş ve küçükbaş hayvan yetiştirilmesine katkı sağlayabilir.
Kaynaklar; Berce Alparslan Tarım İşletmesi (2017). Projelerimiz. (Erişim: 19.09. 2017), http://www.berce.com.tr/ projelerimiz/berce-alparslan-tarim-isletmesi-projesi/.
DAP (2015). DAP Brifingi. Muş: Muş Valiliği.
Muş İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü (2015). Muş İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü Brifingi. Muş: Muş Valiliği.
Sanayi Genel Müdürlüğü (2016). Türkiye 81 İl Sanayi Durum Raporu, Sanayi Genel Müdürlüğü, s.1029-1043.
