MUŞ’TA ÖĞRENME YOKSULLUĞU: HER 10 ÇOCUKTAN 6’SI OKUDUĞUNU ANLAMIYOR

MUŞ’TA ÖĞRENME YOKSULLUĞU: HER 10 ÇOCUKTAN 6’SI OKUDUĞUNU ANLAMIYOR

Doğu Anadolu’nun kırsal bölgelerinde yapılan araştırma, 10 yaşındaki öğrencilerin büyük çoğunluğunun okuma-anlama konusunda ciddi eksiklikler yaşadığını ortaya koydu. Muş’ta her 10 çocuktan 6’sı basit metinleri dahi anlayamıyor.

Türkiye’de eğitim sisteminin en temel sorunlarından biri olarak öne çıkan öğrenme yoksulluğu, kırsal bölgelerde yapılan saha araştırmalarıyla bir kez daha gündeme geldi. Van, Hakkari, Ağrı, Şırnak ve özellikle Muş’ta yürütülen çalışmalar, 10 yaşındaki çocukların okuma-anlama becerilerinde çarpıcı eksiklikler olduğunu ortaya koydu.

Doç. Dr. Yusuf Kızıltaş’ın öncülüğünde Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi bünyesinde gerçekleştirilen araştırma, kırsal bağlamda öğrenme yoksulluğunu ilk kez sistemli şekilde ele alarak uluslararası saygın dergi Küresel Eğitim Araştırmaları Merkezi (SAGE) tarafından İngilizce olarak yayımlandı. Araştırma, “Kırsal Bölgelerdeki Dezavantajlı İlkokul Öğrencileri Arasında Öğrenme Yoksulluğu Analizi” başlığıyla literatüre SSCI Q2 düzeyinde katkı sağlıyor.

Muş’ta durum vahim

Araştırmaya göre Muş ve diğer Doğu Anadolu illerinde 10 yaşındaki ilkokul 4. sınıf öğrencilerinin yaklaşık yüzde 59’u okuduklarını anlamakta güçlük çekiyor. Yani her 10 çocuktan 6’sı, basit metinleri bile zihinsel engeli olmamasına rağmen anlayamıyor. Bu oran Türkiye genelindeki yüzde 21,7’lik ortalamanın çok üzerinde. Dünya Bankası verilerine göre zengin ülkelerde öğrenme yoksulluğu yüzde 9 iken, düşük-orta gelirli ülkelerde yüzde 53 olarak kaydediliyor.

Öğretmen hareketliliği ve eğitimde süreklilik sorunu

Araştırmanın en dikkat çeken bulgularından biri, öğretmen hareketliliğinin kırsal bölgelerde öğrenme yoksulluğunu doğrudan etkileyen faktörlerden biri olması. Kırsal bölgelerde öğrenciler, ilkokul 4. sınıfa gelene kadar ortalama 3-4 öğretmen değiştiriyor. Doç. Dr. Kızıltaş, “Öğretmen atamak tek başına çözüm değil; öğretmeni bölgede tutmak ve uzun vadeli eğitim programları oluşturmak gerekiyor” değerlendirmesini yaptı.

Sosyal ve ekonomik etkenler

Araştırma, öğrenme yoksulluğunun sadece okul içindeki koşullardan kaynaklanmadığını, sosyal ve ekonomik birçok faktörün de çocukların eğitim başarısını doğrudan etkilediğini ortaya koydu.

Kırsal bölgelerde yetersiz beslenme, çocukların öğrenme kapasitesini olumsuz yönde etkilerken, okuma materyallerine ve kaynaklara sınırlı erişim temel okuma becerilerinin gelişimini zorluyor. Ayrıca erken okul terki riski, çocukların eğitimi tamamlamadan okulu bırakmasına yol açıyor. Çok sayıda kardeşe sahip ailelerde çocuklar bireysel ilgi ve desteğe ulaşmakta güçlük çekiyor.

Ebeveynlerin okula katılımının düşük olması, öğrencilerin eğitim motivasyonunu zayıflatırken, kız çocukları özellikle çocuk yaşta evlilik ve ev işlerine yönlendirilme gibi ek sosyal risklerle karşı karşıya kalıyor. Tüm bu etkenler, kırsal bölgelerdeki öğrenme yoksulluğunun derinleşmesine neden oluyor.

Uzun vadeli etki ve çözüm önerileri

Doç. Dr. Kızıltaş, elde edilen verilerin sadece bir tablo sunmakla kalmadığını, politika yapıcılar için yol gösterici nitelik taşıdığını belirtiyor. Araştırma, kırsal bölgelerde öğretmen istikrarının sağlanması, okul ve ev arasındaki iletişimin güçlendirilmesi, beslenme ve kaynak desteğinin artırılması gibi adımların öğrenme yoksulluğunu azaltmada kritik rol oynayacağını ortaya koyuyor.