TÜRKİYE BİR DEPREM ÜLKESİDİR. PEKİ NELER YAPMALI?

Muş Alparslan Üniversitesi (MŞÜ) Afet Yönetim, Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürü Dr. Öğretim Üyesi İskender Dölek, şunları söyledi: ?Ülkemiz 3000 yıllık deprem kayıtları sahip topraklarının yüzde altmışında her an 6´dan büyük bir depremin olabileceği gürültü olmasına rağmen depremin hala ülkemizde önemli bir yer tutuyor olması yapılması gereken daha çok şeyin olduğunu göstermektedir.

Peki, her 10 yılda 7´den büyük bir depremin yaşandığı ülkemizde her deprem meydana gelişinde acaba bir sonraki deprem bizi etkileyecek mi, deprem nerede olacak, hangi fay harekete geçti gibi temel sorunumuzu çok da çözemeyen ancak televizyon kanallarında izleyiciyi ekranın karşısında tutan değişik tartışmalar yaşamaktayız. Aşağı yukarı ülkenin yarısı deprem uzmanı oldu.

Faylara yoğunlaşmak bir noktaya kadar doğru olsa da hala ülkemizin temel sorunu olan afetler karşısında güvenli yaşam ülkesini tam olarak hayata geçirdiğimiz söylenemez.  Bunun gerçekleşebilmesi için bireysel olduğu kadar aile olarak da bütün toplumun afetlere hazır, afetler karşısında ne yapacağını bilen bir düzeye ulaşması gerekir.

?BÜTÜN DÜNYADA AFETLER KARŞISINDA YAPILAN ŞEYLER AYNIDIR?

Türkiye´de yılda meydana gelen deprem sayısı aşağı yukarı Japonya ile aynıdır. Belki Japonya´da meydana gelen şiddetli deprem sayısı daha fazla olsa da Toplam deprem sayı birbirine yakındır. Japonya´nın bu işi çözmüş olmasın bilinmeyen şeyleri keşfetmiş olması anlamına gelmez. Aklın yolu birdir, doğru da tektir. Bana, san göre değişmez. Bütün dünyada afetler karşısında yapılan şeyler aynıdır. Popülizme kaçmadan bilimsel gerçekler doğrultusunda belirlenen planlara sadık kalınarak çalışmalar yürütülür.

Örneğin; Japonya´da özellikle kamu binaları Depreme dayanıklı olarak inşa edilir Buralar deprem anında insanların sığınabileceği barınabileceği alanlar olarak düşünülür.  Kamu binalarının ayakta kalması toplum üzerinde psikolojik olarak da güçlü devlet imajını perçinler. Evlerde deprem çantalarında saklanan yiyecek malzemeleri ayın belli günlerinde çocuklar tarafından okula götürülerek tüketilir. Böylece deprem çantasında yiyeceklerin taze kalması sağlanır. Afetlere hazırlık eğitimleri ana sınıfından başlar teorik şeylerden ziyade oyunlarla küçük çocuklar farklı Afet ya da acil durumlara hazırlanır.

Yılda bir defa aileler gönüllü olarak bütün fertleriyle belirlenen yerlerde çadırda kalır afet anında karşılaşacakları koşullara kendilerini hazırlarlar.

PEKİ, BİZ NE YAPABİLİRİZ?

Özellikle son yıllarda afet ya da acil durum anlarında iyi şeyler yapılmaktadır. Zaman içerisinde bunların daha da gelişmesi kaçınılmazdır. Ancak bu gelişim süresi uzadıkça, yaşanılan zararlar arttıkça ekonomik anlamda ülke ekonomisine önemli yükler binmektedir. Doğru şeyler yapılabilmesi adına Öncelikle afete neden olan doğa olaylarının mekanizması işleyişi iyi anlaşılmalıdır. Bursa´da İstanbul´da yaşanan sel olaylarında ölen vatandaşlarımıza Allah´tan rahmet, yaralılara acil şifa diliyorum. 

Burada sorgulanması gereken şey derenin taşması mı yoksa insanların Dere yatağında olması mı? Bir Çin atasözü? Dere yatağını kimseye kaptırmaz? der. Ülkemizde kullanılan bir özdeyiş de ?alçakta yatma sel alır yüksekte yatma yel alır? der. Bu iki sözde çok basit olarak selin meydana gelme mekanizmasını o kadar güzel açıklamaktadır ki. Aynı zamanda ne yapılması gerektiğini de ifade etmektedir.

Yakın zamana kadar ülkemizde kullanılan bir ifade vardı. Özellikle evlerin giriş kısmını ya da bir bölümünü belirtmek amacıyla ?su basman seviyesi? tabiri kullanılırdı. Eski bir evi incelediğiniz zaman evlere birkaç basamak geçtikten sonra çıkıyorlardı. Yüzlerce belki binlerce yılın deneyimi olan bu yapım teknikleri niye unutuldu. Neden hala dikkate alınmaz.

?BU DA TOPLUMSAL HAFIZAYI DİRİ TUTMAKLA, CANLI TUTMAKLA MÜMKÜNDÜR?

Aslında afetler karşısında yeni bir şeyler yapacağız derken eskinin unutulması bize pek bir şey kazandırmamak ta. Modern bilimin kazandırdıklarını yaşama uygulamaya çalışırken aslında geçmiş deneyimlerimiz de hatırda tutulmalı onları modern tekniklerle daha kullanışlı daha işlevsel hale getirmek gerekir. Bu da toplumsal hafızayı diri tutmakla, canlı tutmakla mümkündür. Bunun için sadece eski yapım teknikleri değil bir bölgede meydana gelen afet karakteri kazanmış bütün olaylar hatırlatacak bazı simgeleri ayakta tutmak gerekir.

Belediyecilik ödülüne afetin izlerini sildiği için değil başka hizmetlerden dolayı belediyelere vermek gerekir. Çağımızda insan okuyarak değil daha çok yaşayarak öğrenmek de, okuduklarından şok yaptıkları aklında kalmaktadır. Bu nedenlerle popülizmin bir tarafa bırakılarak, insanların hafızalarında o bölgede yaşanan afete ya da acil duruma dönüşebilen olayları hatırlatmak gerekir.

Japonya´da Çin´de bu şekilde yapılmakta. Japonya´da Kobe Limanının depremde yıkılan bölümleri insanların görebileceği şekilde düzenlenmiştir. Çin de 20.000 kişinin öldüğü tamamen toprak altında kalan kasaba açık hava Müzesi´ne dönüştürülmüş insanların görmesi ve ibret alması için koruma altına alınmıştır.