ÜÇÜNCÜ CEMRE TOPRAĞA DÜŞTÜ
Baharın gelişini simgeleyen cemrelerin üçüncüsü ve sonuncusu 5-6 Mart’ta toprağa düştü. Halk inanışına göre havayı, suyu ve toprağı ısıttığı kabul edilen cemrelerle birlikte doğanın uyanışı da hız kazanıyor.
Anadolu halk takvimine göre kışın sona erdiğini ve baharın gelişini müjdeleyen cemrelerin sonuncusu da toprağa düştü. İlk olarak havaya, ardından suya düşen cemrelerin üçüncüsü ve sonuncusu 5-6 Mart itibarıyla toprağa düşerken, böylece cemrelerin düşme süreci de tamamlanmış oldu.
Anadolu halk takviminde baharın gelişinin habercisi olarak kabul edilen cemrelerin düşme süreci Mart ayıyla birlikte tamamlandı. İlk olarak havaya, ardından suya düşen cemrelerin üçüncüsü ve sonuncusu ise 5-6 Mart’ta toprağa düştü.
Cemrelerin düşmesi, doğanın uyanışı ve havaların ısınmaya başlamasıyla ilişkilendiriliyor. Halk inanışına göre her bir cemre, düştüğü yeri ısıtarak baharın gelişini adım adım müjdeliyor.
İlk cemre 19-20 Şubat tarihlerinde havaya düşerken, bu tarihten itibaren hava sıcaklıklarında yavaş yavaş artış yaşanmaya başladı. İkinci cemre ise 26 Şubat’ta suya düşerek gölet, göl ve denizlerin ısınmaya başladığının işareti olarak kabul edildi.
Baharın sembolik başlangıcı
Orta Asya’dan Arap coğrafyasına, Çin’den Yunanistan’a kadar pek çok kültürde yılın benzer dönemleri, doğanın uyanışıyla ilişkilendiriliyor. Cemrelerin düşmesi de bu kültürlerde havanın, toprağın ve suyun ısınmaya başladığı günler olarak kabul ediliyor. Bu yönüyle cemre yalnızca meteorolojik bir değişimi değil, aynı zamanda mevsimsel dönüşümün ve baharın gelişinin sembolik bir işareti olarak görülüyor.
Halk arasında cemre düşmesiyle birlikte baharın gelişini simgeleyen etkinlikler de gündeme geliyor. Özellikle Nevruz ve Hıdırellez kutlamalarının başlangıcı, cemrelerle ilişkilendiriliyor. Cemre, Türk kültüründe edebi ve folklorik anlamda da önemli bir yer tutuyor. Osmanlı döneminde divan şairleri cemre zamanlarında devlet büyüklerine övgü amacıyla şiirler kaleme alır, bu şiirlere “cemreviye” adı verilirdi.
Geleneksel halk takviminde cemre
Anadolu’da kullanılan geleneksel halk takviminde yıl, “Kasım günleri” ve “Hızır günleri” olmak üzere iki döneme ayrılıyor. Kasım günleri miladi takvime göre 8 Kasım’da başlıyor ve 179 gün sürerek 5 Mayıs’ta sona eriyor. Dört yılda bir şubat ayının 29 gün çektiği yıllarda bu süre 180 gün oluyor. Hızır günleri ise 6 Mayıs’ta başlayıp 7 Kasım’a kadar, yani 186 gün devam ediyor.
Cemrelerin düşmesi, Kasım günlerinden Hızır günlerine geçişin; başka bir ifadeyle kıştan bahara yönelişin işareti olarak görülüyor. Türk Dil Kurumu’na göre cemre, “Şubat ayında birer hafta arayla havada, suda ve toprakta oluştuğu sanılan sıcaklık yükselişi” anlamına geliyor.
Mitoloji ve halk inançlarında cemre
Türk ve Altay halk kültüründe cemreyle bağlantılı olarak “İmre” (İmere veya Emire) adı verilen bir varlıktan söz ediliyor. İnanışa göre bu varlık ilkbaharda ortaya çıkar, titrek ışıklar saçarak göğe yükselir ve ardından buzların üzerine düşerek erimeyi başlatır. Daha sonra toprağa girer ve ısınan topraktan buhar yükselir. Bu süreç baharın gelişiyle özdeşleştirilir. Bulgar kültüründe benzer figür “Zemire” adıyla yer alır.
Bazı araştırmacılar, Anadolu Türkçesinde kullanılan “cemre” sözcüğünün, bu eski adların zamanla değişime uğramış biçimi olabileceğini ileri sürüyor. Kumuk Türkçesinde “zemre” kelimesinin nem ve buhar anlamına gelmesi de bu görüşü destekleyen unsurlar arasında gösteriliyor.
Tasavvuf kültüründe ise ateş ve kor kavramları mecazi anlamlar taşır. Temizlenmeyi, arınmayı ve yeniden doğuşu simgeleyen ateş, aynı zamanda ilahi aşkın yakıcılığıyla ilişkilendirilir. Bu yönüyle cemre, yalnızca mevsimsel bir olay değil; kültürel, mitolojik ve tasavvufi boyutları olan çok katmanlı bir kavram olarak değerlendirilir.
Azerbaycan Türklerinin Nevruz öncesinde kutladığı ve “boz ayın dört çarşambası” olarak bilinen gelenekte geçen “Cemle” sözcüğünün de cemre ile aynı kökten geldiği ifade edilir. Bu kelimenin “İmir, İmere, Emire” adlarıyla bağlantılı olduğu ve bazı görüşlere göre Arapça kökenli olmadığı ileri sürülmektedir.
5-6 Mart’ta toprağa düşen üçüncü cemre ile birlikte cemrelerin düşme serüveni tamamlanmış oldu. Üçüncü cemrenin toprağa düşmesiyle birlikte doğada ısınmanın artması, toprağın canlanması ve baharın etkilerinin daha belirgin hale gelmesi bekleniyor.
